Kobieta z wadą refrakcji w okularach

Wady refrakcji

Życie z krótkowzrocznością, dalekowzrocznością lub astygmatyzmem

Wady refrakcji są główną przyczyną poszukiwania pomocy u optometrysty lub okulisty. Pacjenci opisują zaburzenia w załamywaniu promieni światła przez oko. W zdrowym oku promienie światła są załamywane dokładnie w jednym punkcie siatkówki, tworząc ostry, przejrzysty obraz. Taki stan idealnego wzroku nazywa się „emmetropią”. Wady refrakcji to niedoskonałości optyczne, które nie pozwalają oku poprawnie skupiać światła na siatkówce, w ten sposób powodując rozmazanie wzroku.

Najczęstszymi rodzajami wad refrakcji są miopia (krótkowzroczność), hiperopia (dalekowzroczność) i astygmatyzm.

Jak widzi świat osoba z krótkowzrocznością

Symulacja krótkowzroczności

Miopia (krótkowzroczność)

Życie z krótkowzrocznością

Jeżeli cierpisz na krótkowzroczność, przedmioty znajdujące się blisko są widziane wyraźnie, natomiast odległe obiekty wydają się zamazane. Krótkowzroczność jest najczęściej występującą wadą wzroku na świecie. W niektórych regionach cierpi na nią prawie połowa populacji. Miopia, powszechnie nazywana krótkowzrocznością, bierze się ze zbyt wysokiej mocy refrakcyjnej oka (zdolności do załamywania światła) w stosunku do jego długości. Innymi słowy, ognisko docierającego światła znajduje się w punkcie przed siatkówką, ponieważ:

  • oko jest zbyt długie
  • lub rogówka jest zbyt zakrzywiona (w rzadszych przypadkach). 

To powoduje, że przedmioty odległe wydają się zamazane, ponieważ światło nie skupia się na siatkówce, z której nerw wzrokowy przekazuje obraz do mózgu.

W przeciwieństwie do dalekowzroczności soczewki korekcyjne oraz moc refrakcyjna krótkowzroczności mają wartość podawaną w dioptriach ujemnych (minus). Im większa liczba ujemna, tym cięższa wada refrakcji. W zależności od nasilenia krótkowzroczności możesz widzieć wyraźnie wyłącznie przedmioty znajdujące się w odległości kilku centymetrów od Ciebie, a w łagodniejszych przypadkach – nawet do kilku metrów.

  • Przyczyny krótkowzroczności

    Krótkowzroczność zwykle pojawia się u dzieci w wieku 6–12 lat. Prawdopodobieństwo wystąpienia tej wady wzroku jest wyższe, jeżeli jedno lub oboje rodziców także cierpi na krótkowzroczność. Wada ta zwykle pogłębia się stopniowo każdego roku, a czasem częściej, aż do wieku 14–16 lat w przypadku kobiet i około 25. roku życia w przypadku mężczyzn.

    Choć nie da się zapobiec krótkowzroczności, ponieważ wada ta jest dziedziczna lub pojawia się w okresach szybkiego wzrostu, prowadzone obecnie badania skupiają się na spowalnianiu rozwoju tej wady. 

  • Objawy krótkowzroczności

    Najczęstsze objawy krótkowzroczności:

    • Bóle głowy spowodowane przeciążeniem wzroku, na przykład po obejrzeniu filmu w telewizji lub w kinie.
    • Trudność w wyostrzeniu wzroku na odległych przedmiotach, np. podczas kierowania samochodem – szczególnie w nocy.
    • Częste zezowanie i przeciążenie oczu podczas prób wyostrzenia wzroku na przedmiotach znajdujących się daleko. 

    Głęboka krótkowzroczność może prowadzić także do dalszych zmian degeneracyjnych w tylnej części oka, takich jak odklejenie siatkówki. Dlatego tak ważne jest rozpoznanie i leczenie tej wady wzroku. Zarówno okulista, jak i optometrysta mogą rozpoznać krótkowzroczność na podstawie prostego badania wzroku.

  • Korekcja krótkowzroczności

    Krótkowzroczność można korygować na kilka sposobów. O odpowiednich dla Ciebie możliwościach możesz porozmawiać ze swoim okulistą.

    • Okulary są prostym sposobem na poprawę ostrości wzroku. Okulary korekcyjne eliminują wady refrakcji poprzez zmianę kąta, pod którym promienie światła dostają się do oka.
    • Soczewki kontaktowe działają na tej samej zasadzie, co okulary korekcyjne.
    • Laserowa korekcja wzroku to kolejna metoda leczenia krótkowzroczności. Zabiegi SMILE, LASIK i PRK/LASEK służą do leczenia wad refrakcji.
    • Wymiana soczewki wewnątrzgałkowej (IOL), nazywana także refrakcyjną wymianą soczewki,  to metoda rzadko stosowana, którą lekarz może zalecić niektórym pacjentom z myślą o skorygowaniu głębokiej krótkowzroczności. Jest to zabieg chirurgiczny, podczas którego w miejsce soczewki naturalnej wszczepiana jest soczewka sztuczna – dokładnie tak jak w przypadku zabiegu usunięcia zaćmy mimo jej braku.
    • Fakijna soczewka wewnątrzgałkowa (ang. phakic intraocular lens, PIOL) jest wszczepiana chirurgicznie przed istniejącą soczewkę naturalną, aby zmienić moc optyczną oka i skorygować wadę refrakcji.

     

Symulacja dalekowzroczności

Symulacja dalekowzroczności

Hiperopia (dalekowzroczność)

Życie z dalekowzrocznością

Jeżeli masz dalekowzroczność, przedmioty znajdujące się w oddali zwykle są widziane wyraźnie; zaś przedmioty w pobliżu wydają się rozmazane.

Wada ta, powszechnie nazywana dalekowzrocznością, wynika z nieproporcjonalności kształtu oka w stosunku do jego mocy refrakcyjnej, dlatego że:

  • oko jest zbyt krótkie (najczęściej),
  • rogówka ma zbyt małą krzywiznę (jest zbyt płaska) lub
  • naturalna soczewka znajduje się dalej w oku, niż powinna.

Rogówka i naturalna soczewka załamują docierające do oka promienie światła tak, że skupiają się one w jednym ognisku znajdującym się dokładnie na siatkówce, czyli na warstwie światłoczułych komórek wyściełających dno oka. Oko z dalekowzrocznością załamuje światło w ognisku znajdującym się za siatkówką.

To powoduje problemy ze wzrokiem, szczególnie w przypadku prób skupiania wzroku na przedmiotach znajdujących się blisko. Zamazanie pojawia się dlatego, że światło nie skupia się na siatkówce, z której nerw wzrokowy przekazuje obraz do mózgu.

Soczewki korekcyjne oraz moc refrakcyjna dalekowzroczności mają wartość podawaną w dioptriach dodatnich (plus). Im większa liczba dodatnia, tym cięższa wada refrakcji. W zależności od poziomu dalekowzroczności odległość, na którą widzisz wyraźnie, bywa różna w łagodnych i ciężkich przypadkach.

  • Przyczyny dalekowzroczności

    Dalekowzroczność zwykle rozwija się po urodzeniu lub w młodym wieku, ale dotyka tylko niewielkiego odsetka osób przed 40. rokiem życia. Potem liczba osób na nią cierpiących rośnie. Elastyczność soczewki naturalnej w młodym wieku jest w stanie skompensować wadę refrakcji poprzez zmianę kształtu i skupianie promieni światła dokładnie na siatkówce. Zjawisko to nazywa się akomodacją.

    Około 40. roku życia naturalna soczewka może stracić elastyczność, co prowadzi do utraty zdolności kompensacji istniejącej wady refrakcji. Dalekowzroczność staje się bardziej zauważalna i może wymagać używania okularów do czytania, ponieważ skupianie wzroku na przedmiotach w pobliżu staje się trudniejsze.
    Wada ta jest często dziedziczna, ale w rzadkich przypadkach może być wynikiem różnych chorób miejscowych lub układowych.

  • Objawy dalekowzroczności

    Jeżeli cierpisz na niewielką dalekowzroczność, możesz nie zauważyć pogorszenia wzroku. Nieskorygowana dalekowzroczność może jednak negatywnie wpływać na Twoją jakość życia. Dalekowzroczność to wada wzroku, a nie choroba. Oko jest nadal zdrowe.

    Najczęstsze objawy dalekowzroczności:

    • Bóle głowy wynikające z przemęczenia oczu po długotrwałym czytaniu, pisaniu lub pracy na komputerze.
    • Trudności w koncentracji i skupianiu wzroku na przedmiotach znajdujących się w pobliżu.
    • Zmęczenie lub pieczenie oczu.
    • Rozdrażnienie lub niepokój przy próbach koncentracji.

    Regularne badanie wzroku u specjalisty jest ważne.

  • Korekcja dalekowzroczności

    Dalekowzroczność można korygować na kilka sposobów. O dostępnych dla Ciebie możliwościach możesz porozmawiać z okulistą lub optometrystą. Najczęściej stosuje się następujące metody:

    • Okulary są prostym sposobem na poprawę ostrości wzroku. Okulary korekcyjne eliminują wady refrakcji poprzez zmianę kąta, pod którym promienie światła dostają się do oka.
    • Soczewki kontaktowe są jedną z metod korekcji wzroku. Działają one na tej samej zasadzie, co okulary korekcyjne.
    • Laserowa korekcja wzroku to kolejna metoda leczenia dalekowzroczności. Zabiegi LASIK i PRK/LASEK umożliwiają wyleczenie tej wady refrakcji. Wykonanie tego zabiegu jest możliwe wyłącznie, gdy wada refrakcji nie przekracza +3,00 dioptrii.
    • Wymiana soczewki wewnątrzgałkowej (IOL),  nazywana także refrakcyjną wymianą soczewki, to dodatkowa metoda, którą lekarz może zalecić niektórym pacjentom. Oznacza to wymianę naturalnej soczewki, w której nie występuje zaćma.
    • Fakijna soczewka wewnątrzgałkowa (ang. phakic intraocular lens, PIOL) jest wszczepiana chirurgicznie przed istniejącą soczewkę naturalną, aby zmienić moc optyczną oka i skorygować wadę refrakcji.

     

Symulacja astygmatyzmu

Symulacja astygmatyzmu

Astygmatyzm

Przedmioty znajdujące się blisko i daleko wydają się przekrzywione lub zniekształcone

Oprócz krótkowzroczności i dalekowzroczności niektóre osoby mają także astygmatyzm. Zaburzenie to występuje wtedy, gdy krzywizna rogówki – czyli przezroczystej części znajdującej się z przodu oka – jest nierówna i nieco podłużna, podobna do piłki do rugby. Z kolei zdrowa rogówka ma jednolity, okrągły kształt jak piłka do koszykówki. Z powodu nierówności rogówki z astygmatyzmem docierające do oka promienie światła są załamywane w rogówce pod różnymi kątami.

Zamiast jednego ogniska jak w przypadku zdrowego wzroku, w oku z astygmatyzmem istnieje wiele ognisk. Takie rozproszenie ognisk nie tworzy jednego przejrzystego obrazu na siatkówce, czyli na warstwie światłoczułych komórek wyściełających tylną część oka.

Bez dobrze skupionego obrazu na siatkówce informacje przesyłane do mózgu przez nerw wzrokowy mogą powodować zniekształcenie obrazu. Powstaje wówczas zamazany lub przekrzywiony obraz przedmiotów znajdujących się blisko i daleko. W zależności od rodzaju astygmatyzmu obrazy wydają się rozciągnięte poziomo lub pionowo.

  • Przyczyny astygmatyzmu

    Podobnie jak krótko- i dalekowzroczność, astygmatyzm jest wadą refrakcji: oko ma trudność z prawidłowym skupianiem światła. Zamiast skupiać promienie światła w jednym ognisku na siatkówce, aby stworzyć ostry obraz, są one skupiane w wielu punktach – przed siatkówką lub za nią (albo w obu tych miejscach jednocześnie).

    Powodem astygmatyzmu może być także nieregularnie ukształtowana naturalna soczewka oka (astygmatyzm soczewkowy). Może on być objawem choroby nazywanej stożkiem rogówki, którą rozpoznaje się, kiedy rogówka zaczyna się wybrzuszać. Wybrzuszenie powstaje wtedy, gdy osłabione włókna podpierające rogówkę zaczynają się łamać.

    Astygmatyzm można mieć od urodzenia lub od dziecka, ale może on także pojawić się w wyniku urazu lub choroby. Jeżeli jedno lub oboje rodziców ma astygmatyzm, ryzyko wystąpienia astygmatyzmu u dziecka jest większe.  

  • Objawy astygmatyzmu

    Astygmatyzm może wpływać na wzrok na różne sposoby w zależności od ukształtowania rogówki: wzrok może być zniekształcony w kierunku poziomym, pionowym i/lub skośnie.

    Wada ta może występować samodzielnie albo może towarzyszyć jej krótkowzroczność lub dalekowzroczność. Astygmatyzm to wada wzroku, a nie choroba. Oko jest nadal zdrowe. Typowe objawy nieskorygowanego astygmatyzmu mogą obejmować przeciążenie wzroku i bóle głowy, które pojawiają się zwykle po czytaniu lub innych czynnościach wymagających długotrwałego patrzenia, takich jak praca przy komputerze. Bardzo częstym objawem jest mrużenie oczu.

    Okulista lub optometrysta może rozpoznać astygmatyzm w ramach rutynowego badania wzroku. Jeżeli zostanie u Ciebie zdiagnozowany astygmatyzm, prawdopodobnie będziesz potrzebować okularów, soczewek kontaktowych lub laserowej operacji wzroku. 

  • Korekcja astygmatyzmu

    Astygmatyzm można korygować na kilka sposobów. O dostępnych dla Ciebie możliwościach możesz porozmawiać z okulistą lub optometrystą. Najczęściej stosuje się następujące metody:

    • Okulary są prostym sposobem na poprawę ostrości wzroku. Okulary korekcyjne eliminują wady refrakcji poprzez zmianę kąta, pod którym promienie światła dostają się do oka.
    • Soczewki kontaktowe są kolejną z metod korekcji wzroku. Działają one na tej samej zasadzie, co okulary korekcyjne.
    • Laserowa korekcja wzroku jest metodą o wysokiej skuteczności. Trzy generacje zabiegów chirurgii refrakcyjnej korygują astygmatyzm: SMILE, LASIK i PRK/LASEK. Podobnie jak wszystkie zabiegi chirurgiczne, laserowa korekcja refrakcji jest obarczona pewnym ryzykiem.
    • Refrakcyjna wymiana soczewki polega na zastąpieniu naturalnej soczewki soczewką wewnątrzgałkową (IOL), a dokładnie soczewką toryczną.

    Na następnych stronach znajdziesz dodatkowe informacje o tym, czy metody te są dla Ciebie odpowiednie.

Czytaj dalej